Amo Ini ang Pinakamakahaladlok nga Lugar sa Uniberso

 Amo Ini ang Pinakamakahaladlok nga Lugar sa Uniberso

Ang kadam-an sang uniberso mga bakante. Higante, indi matungkad nga kadakuon nga mga espasyo nga wala sing unod. Mga bula sang walay katapusan nga kagab-ihon, nga nagalaba sing ginatos ka milyon ka light-year, nga halos wala sing mga galaksiya, mga bituon, ukon kapawa. Ang pinakamamingaw nga mga lugar nga nagaluntad.

Ang mga bakante indi lamang ang pagkawala sang mga butang kundi ang makatalanhaga nga mga kalibutan sang kadulom nga nagatubo, nagaanod, nagabungguanay kag nagatingob sa isa kag isa – Sa sulod sini ang espasyo mismo ginaunat sing masingki kag halos imposible nga makasulod sa ila.

Sa simple nga hambal: ang mga bakante makatilingala kag makahaladlok. Apang ginakulit nila ang bug-os nga uniberso kag mahimo nga sa ulihi magdesisyon sang kapalaran sini. Sa karon nahibaluan naton ang kapin sa 8,000 ka mga void kag supervoid, kag padayon kita nga nagatukib sing dugang pa. Bisan ano kadaku ang isa ka hugpong ukon superhugpong sang mga galaksiya, daw may yara gid mas daku nga bakante sa malapit. Maglumpat kita gikan sa kosmiko nga pangpang kag maghulog sa tagipusuon sang kosmiko nga wala.

Ang Pinakamingaw nga Duog sa Uniberso Nagapalayo ka sa Duta, sa linibo ka pilo sang kadasigon sang kapawa, nga nagabiya sa aton sistema solar kag

ang amon solar nga kasilingan sa likod. Karon makita naton ang bug-os nga Milky Way nga may 200 bilyones ka bituon kag dinosena ka dwarf nga mga galaksiya nga nagalibot sa sini. 2.5 milyones ka light-years ang kalayuon sa isa ka kurso sang pagbungguanay amo ang higante nga Andromeda kag ang iya kaugalingon nga panong sang mga galaksiya nga satelayt.

Nagahulag kita karon sing isa ka milyon ka pilo nga mas madasig sangsa kadasigon sang kapawa, nga makita ang lokal nga grupo sang kapin sa 50 ka galaksiya nga gintingob sang grabidad, mga suba sang gas, kag indi makita nga mga scaffold sang madulom nga butang. Amo ini ang aton bulsa sang uniberso, 10 milyones ka tuig sang kapawa ang kalayuon, wala sing tawo nga magabiya sini. Luwas lang sa imo. Samtang naga-zoom kita sing mas madasig pa gid makita naton ang Virgo Supercluster, isa ka daku nga pader nga may kapin sa 2,000 ka galaksiya nga nagalapta sa ginabanta 100 milyones ka light-year.

Mag-andam karon, yara ka sa ukbong sang kosmiko nga pangpang sa diin nagasugod ang matuod, madalom nga kadulom: ang Lokal nga Kawang – isa ka higante, wala sing unod nga bula nga 200 milyones ka light-years ang kalabaon. Kon ini isa ka masanag nga butang kag indi bug-os nga kadulom, mapuno sini ang 40% sang kalangitan sa gab-i nga makita naton gikan sa duta. Sa palibot naton may madamo nga iban pa nga mga supercluster kag dalagku nga mga bakante nga napuno

nga may makahalawhaw nga pagkawalay unod.

Nagalakbay ka na karon padulong sa pinakadaku kag pinakawalay unod nga wala sa pagluntad – pakadto sa sentro sang Boötes Supervoid. Isa ka kosmiko nga desyerto nga mga 300 milyones ka light-year ang kalaparon. Daku gid ini dapat may linibo ka mga galaksiya. Pero sa baylo, ano ang imo makita?

Ginapalibutan ka sang himpit nga kadulom, ang pinakabug-os nga kadulom nga mahanduraw sang hunahuna sang tawo. Wala sing pataas ukon panaog.

Wala sing paghulag. Wala sing dapat i-orient sa imo kaugalingon. Wala sing bisan isa ka palatandaan nga

ang uniberso sa guwa nagaluntad pa gani. Isa ini ka indi malikawan nga bilangguan. Kag indi ini isa ka eksotiko nga kanto sang uniberso. Amo ini ang ginabatyag sang kalabanan nga bahin sang uniberso sa mga mata sang tawo. Hilom lang nga kadulom nga walay bisan unsa nga paglihok. Bisan diin. Hasta sano.

Bisan pa may yara sang isa ka butang nga makatalanhaga nga nagapanago sa kadulom – mahinay nga mga ukbong sang madulom nga butang, nga nagasulod sa kahawaan kaangay sang kosmiko nga lichen. Isa ka diutay nga echo sang mas daku nga kagulangan sang mga filament sang madulom nga butang nga nagaporma sang scaffold sang mga galaksiya kag mga hugpong sang galaksiya sa guwa sang kahawaan. Kag sa ila mga punta makita naton ang mahinay nga mga blueish specs sa kadagatan sang kadulom: Wala sing unod nga mga galaksiya, nagaisahanon nga mga alibangbang nga indi makasawa sa kagab-ihon.

Ang pinakatalagsahon nga mga galaksiya nga nahibal-an naton, tuman ka napain, tuman ka mamingaw.

Isa ka Uniberso sang mga Bula Antes kita makatulok sing madalom sa kahawaan, ang mga astronomo naghunahuna nga nagakabuhi kita sa isa ka uniporme nga uniberso nga may mga galaksiya nga nagalapta sing patas. Apang sa baylo, nakita namon nga ang mga galaksiya, kosmiko nga gas kag madulom nga butang gin-areglo sa isa ka malapad nga kosmiko nga web. Ang nagabalikbalik nga sulundan sang mga panid kag mga filament, nga gin-organisar sa palibot sang dalagku nga mga bakante nga mga kal-ang, nga nagasugata sa madamol nga mga higot nga may mga hugpong sang galaksiya kag mga hugpong sang super.

Apang ini nga istruktura indi static, daw amo lang ini bangod ang mga distansya sa tunga sang mga galaksiya tuman ka lapad. Sa pagkamatuod ang mga galaksiya nagalupok sa kahawaan sa kadasigon nga minilyon ka kilometro kada oras.

Yara sila sa mga kurso sang pagbungguanay, nga nagalibot sa isa kag isa, nga nagahulag pakadto sa sentro sang mas dalagku nga mga grupo sang galaksiya nga minilyon ka tuig sang kapawa ang kalayuon. Apang daw pirme sila nagapabilin sa mga ukbong sang mga bakante pareho sang mga pagpamalandong sang kapawa sa mga bula sang habon – nga daw makatilingala. Kon sila amo sini ka dinamiko, indi bala dapat nga ang isa ka galaksiya magtiro sa isa ka bakante kon kaisa? Ang mga bubon nga mga bakante sa pagkamatuod tuman kabudlay nga sudlon para sa mga galaksiya gikan sa guwa – sa dimagkubos natural – bangod ang grabidad nangin makatilingala sa ila mga ukbong kag mas makatilingala pa gid sa sulod nila. Kon wala ka makahibalo sing mas maayo, mahimo nga

hunahunaa ang mga bakante nga nagalaway sang bisan ano nga nagatinguha sa pagsulod, nga nagatulod sang mga galaksiya sa ukbong.

Ang paagi sang pagpanghikot sang grabidad amo nga ang tanan nga may masa sa uniberso nagaganyat sa tanan nga butang nga may masa. Kag bangod halos wala sing masa sa sulod, ang kosmiko nga web sang mga super cluster sang galaksiya sa ila mga ukbong nagaguyod sang mga butang gikan sa mga bakante. Kon mas wala sing unod ang isa ka bakante, mas matig-a ang grabidad nga nagaguyod sa kon ano ang nabilin. Daw tug of war gid ini

sa diin ang isa ka bahin wala gani nagatinguha.

Sa pagligad sang panahon ang mga bakante nagadugang pa gid ang unod kag ang mga dingding kag mga higot sa palibot sini nagadamo kag nagasanag. Mabudlay bala maglupad pakadto sa isa ka kosmiko nga kahawaan upod ang isa ka salakyan sa kahawaan? Ti indi sa teknikal, ang pinakamabudlay nga bahin amo ang pagpalagyo sa grabidad sang imo puluy-an nga galaksiya. Wala man ini

makatarunganon gid kay... ano gid bala ang luyag mo duawon sa sulod sang isa ka bakante? Makatarunganon nga maglupad sa isa ka kahawaan kon luyag mo magpanago. Pareho gid, matuod gid nga magtago.

Apang ano nga kosmiko nga kahadlok ang mangin makahaladlok para sa isa ka sibilisasyon nga magtinguha sa pagpalagyo sa isa ka kosmiko nga kahawaan? Ang mga galaksiya sa gutok nga mga rehiyon sang cluster pareho sang aton milky way aktibo gid, bangud ang grabidad sang mga kaingod sini nagaguyod kag nagaguyod sa sini, nagabungguanay sila kag nagatingob. Ang mga galaksiya nga wala sing unod nahamulag gid amo nga nagatigulang sila sa mahinay nga paghulag.

Mas gamay sila, mas asul kag puno sang gas, nga nagabun-ag sang bag-o nga mga bituon nga mas mahinay kag mas kalmado. Gani ang mga galaksiya nga wala sing unod mahimo nga amo ang katapusan nga mga duog nga

magapabilin nga mapuy-an sa aton nagakapatay nga uniberso. Ang katapusan nga bituon sa uniberso

mahimo nga matawo diri.

Gani ayhan sa sulod sang 100 trilyon ka tuig ukon kapin pa ang isa ka desperado nga rasa sang mga dumuluong magasugod sa isa ka imposible nga pagpanglakaton sa pagpalawig sang ila pagluntad

mas malawig lang sa sulod sang isa ka wala sing unod nga galaksiya. May isa pa ka butang nga nagahimo sa mga bakante nga pinasahi nga mga duog: Dark Energy. Ang makatalanhaga nga puwersa nga ginahunahuna sang kalabanan nga mga sientipiko amo ang nagapadasig sang pagsangkad sang uniberso kag

sa katapusan magatuga sang iya pagkadula.

Indi naton makita ang madulom nga enerhiya nga nagahimo sang bisan ano sa sulod sang aton galaksiya ukon sa sulod sang mga hugpong bangod may tuman kadamo nga mga butang nga nagaguyod sang mga butang paagi sa grabidad – apang makita naton ang mga epekto sini sa sulod sang mga bakante. Diri ang madulom nga enerhiya nagapalupok sang mga bula sang wala. Diri ang pagpadasig sang

ang pagpalapad sang uniberso nangin makita.

Samtang ang mga bakante nagadaku kag nagadaku, ginaguba nila ang istruktura sang uniberso, ang matahum nga mga filament sang galaksiya amat-amat nga ginagisi. Samtang nagasulod ang kahawaan, ang mga dingding sang linibo ka mga galaksiya naganipis kag ginaguyod pakadto sa mga ukbong – ginaganyat

paagi sa mas madamol nga mga rehiyon sa mga kilid, nga nagahatag sing espasyo sa pagkawalay unod sang duha ka bula nga nangin isa. Sa malayo, malayo nga palaabuton ang mga supervoid magabulos sa makita nga uniberso. Nagadugmok sang mga hugpong, kag nagasangkad pa gid, tubtob nga ang bug-os nga makita nga uniberso wala na sing iban kundi isa ka daku nga kahawaan sang wala sing pulos. Ang pinakamamingaw nga lugar nga nagaluntad.

Iei ewe Leeni mi Fokkun Aniuokkus lon ewe Unusen Fonufan

 Iei ewe Leeni mi Fokkun Aniuokkus lon ewe Unusen Fonufan .

Ewe watten kinikinin ewe kosmos a poon. Ekkewe leeni mi watte, rese tongeni weweiti, ekkewe leeni mi poon. Ekkewe bubble mi pwin esemuch, mi tori fitepuku million ierin saram, arapakan unusen ese wor ekkewe galaxy, ekkewe fuu, are saram. Ekkewe leeni mi loneli seni meinisin lon manauach.

Voids esap chok ewe ese wor pisek nge ekkewe fonufan mi weires ren rochopwak mi watteno, fitikoko, fitikoko me chufengen fengen – Non ir ewe space pwisin a suki non pochokun me arapakan ese tufich an epwe tonong non ir.

Ren chok awewe: ekkewe void ra weires me eniuokus. Nge ra sculpt unusen lang me fonufan me eli mwirin repwe filata met epwe fis ngeni. Ikenai sia silei lap seni 8,000 föün äsefich me föün äsefich mi fokkun watte, me sia chüen küna pwal ekkoch föün äsefich. Ese lifilifil ifa ukukun watteen eu mwichen are mwichen galaxy mi watte, nge fansoun meinisin a ussun ita pwe a wor eu leeni mi pwal watte seni ena arap ngeni. Sipwe su seni ewe cliff mi kos me tonong non ewe netipen ese wor mettoch mi kos.

Ewe Leeni mi Lonemon lon ewe Universe Ka zoom towau seni Fonufan, ren fite puku fansoun ewe mwittirin saram, ka likitalo ach we solar system me .

ach solar nesen mwirin. Iei sia kúna unusen ewe Milky Way fiti ekkewe 200 billion fúú me fitepúkú mwichen fúú mi kúkkún mi chék chéúfetál wóón. 2.5 milion ierin saram towauan won eu leeni mi fitikoko, a wor ewe Andromeda mi watte me pwisin an kewe mwichen fuu mi fitikoko.

Iei sia mwokut fan eu milion lap seni mwittirin saram, sia kuna ewe mwichen ekkewe fuu lon leenier mi ririfengen ren ewe manamanen gravity, ekkewe chanpupu mi ur ren gas, me ekkewe scaffold mi rochopwak rese tongeni kuna. Iei ach pochokkul lon ewe fonufan, 10 milion ierin saram a tori, esap wor emon aramas epwe tongeni likitalo. Ekkewe chok ren ami ra pwarata. Nupwen sia zoom ngeni towaw pwan mwochomwoch sia kuna ewe mwichen Virgo, ew watten tit mi wor nap seni 2,000 mwichen fu mi toropas fetan won ukukun 100 milion ierin saram.

Kopwe tumunuoch iei, ka nom won ewe chuk mi uren rochopwak ikewe ewe rochopwak mi ennet, mi watte a poputa ie: ewe Local Void – ew watten, ew puun ese wor namotan 200 million ierin saram unukun. Ika pwe ew mettoch mi saramaram me esapw unusen rochopwak, epwe uren 40% seni ewe nang non pwin sia kuna seni fonufan. Meinisin unukuch a wor fitepuku pwal ekkoch mwichen ppwul me ekkewe leeni mi watte mi ur ren .

ren ewe sokkun ekiek mi sufoliiti.

Iei ka sai ngeni ewe neni mi watte me ese wor mettoch mi nom non – pwungun non ewe nefinen ewe Boötes Supervoid. Eú fénúpéén mi chéúfetál úkúkún 300 milion ierin saram ttaman. Ina minne, epwe fokkun watte an epwe wor fite puku galaxy lon. Nge, met ka kúna?

Ka pwellifeili ren rochopwak mi unusoch, ewe rochopwak mi unusoch ekiekin aramas epwe tongeni ekieki. Ese wor up are down.

Ese wor mokutukut. Ese wor met epwe orient inisum. Ese wor eu chok esissin pwe .

ewe universe lukun a pwal mwo nge nom. Ina eu imwen fotek ese tongeni su seni. Iwe ei esapw ekkoch kinikinin ewe kosmos. Iei ussun meefien ewe watteen kinikinin lang me fonufan ngeni mesen aramas. A chok silelap nge ese wor mokutukut. Ekis meinisin. Feinfeino.

Ina mwo ika mi wor och mettoch mi monomon mi monomon non ewe rochopwak – ekkewe tendrils mi kukkun seni ekkewe mettoch mi rochopwak, ra tonong non ewe neni mi monomon usun chok lichen non ewe fonufan. Eú echo mi kúkkún seni ewe fénúpéén mi fókkun watte ren ekkewe filament mi rochopwak mi féri ewe scaffold fán iten ekkewe fúú me ekkewe mwichen fúú mi nóm lúkún ewe leeni mi chéúfetál. Iwe non ar kewe tip sia kuna ekkewe specs mi pwechepwech mi pwechepwech non ewe sat mi rochopwak: Ekkewe galaxy mi monomon, ekkewe fitikoko rese tongeni asarama ewe pwinin.

Ekkewe galaxy mi rare sia sinei, ra fokkun towaw, ra fokkun monomon.

Eú Universe mi Uren Bubbles Me mwen ach sipwe tongeni nennengeni lón ewe láng, ekkewe soukáé usun ekkewe fuu ra ekieki pwe sia nóm lón eú leeni mi chék chéúfetál me ekkewe galaxy ra chéúfetál lón eú leeni mi chék chéúfetál. Nge nap seni ena, sia kuna pwe ekkewe galaxy, ewe gas non ewe fonufan me ekkewe mettoch mi rochopwak ra kokkot non ew watten fitikoko. Eú napanap mi fissefál fán iten ekkewe chénúpupu me filament, mi kókkótéch wóón ekkewe watteen chénúpupu mi chéúfetál, ra chufengen lón ekkewe knot mi chéúfetál ren ekkewe mwichen galaxy me ekkewe mwichen galaxy mi fókkun watte.

Nge ei kokkot ese chok nonnom, a chok ussun ita pwe pokiten ekkewe towau lefilen ekkewe galaxy ra fokkun watte. Ren enletin ekkewe galaxy ra fiti ewe space ren mwittirin fite milion kilometer iteiten awa.

Ra nom won ekkewe al mi fitikoko, ra pwellifeili emon me emon, ra feilo ngeni lefilen ekkewe mwichen galaxy mi watte fite milion ierin saram towauer. Nge fansoun meinisin ra usun ita ra fiti ekkewe rim ren ekkewe void usun saram mi saramaram won ekkewe sopun – minne a kan weires. Ika ir ei sokkun manaman, esap pwe eu galaxy epwe fiti eu leeni mi monomon fan ekkoch? Iwe ekkewe void mi wesewesen weires ar repwe tonong non ekkewe galaxy seni nukun – ese nifinifin non napanap – pokiten ewe gravity a winiti mi weires non ar kewe epek me pwan weires non ar kewe chuk. Ika kese silei och mettoch mi murinno, eli kopwe .

ekieki pwe ekkewe void ra suki och mettoch mi sotun tolong lon, ra pusin fori ekkewe galaxy ngeni ewe epek.

Ewe napanap gravity a angang pwe mettoch meinisin mi wor mass lon ewe lang ra kan angei meinisin ekkewe ekkoch mettoch mi wor mass lon.Me pokiten arapakan ese wor mass lon, ewe ttit mi nom lon ekkewe galaxy mi fokkun watte won ekkewe ttit ra kan angei ekkewe mettoch seni ekkewe leeni mi poon. Ika a kon ssenuk eu leeni mi poon, epwe pwal pochokkul ewe gravity epwe amwokutu minne a chuen nom. A wesewesen usun eu tug of war .

ikewe ew pekin ese mwo achocho.

Non fansoun ekkewe void ra wesewesen chok pwan mwokut me ekkewe walls me knot unukur ra kon watte me saramaram. Epwe weires ach sipwe fiti efoch sepelin mi ässäw lon eü fönüfan mi chöüfetäl? Iwe esap non pekin tekia, ewe kinikin mi weires ina om kopwe su seni ewe gravity non om we galaxy. A pwal ina usun .

fori chommong wewe pun... met wesewesen ka mochen churi non ew void? A pwung om kopwe fiti eu leeni mi poon ika ka mochen op. Usun wesewesen, wesewesen hide.

Nge met sokkun niuokkus lon lang epwe naf an epwe eniuokkus pwe eu siwilin aramas epwe sotun su ngeni eu leeni mi poon lon lang? Ekkewe galaxy lon ekkewe leeni mi ur ren aramas ussun chok ach ei milky way ra fokkun achocho, pokiten ewe gravity mi nom unukur kewe a kkuf me kkuf ren, ra kkuf me chufengen. Ekkewe galaxy mi poon ra fokkun towaufesen pwe ra chinnapelo lon eu fansoun mi fitikoko.

Ra kan kukkun, blue me uren gas, ra nounou minefoon fuu ekis me kinamwe. Ina minne, ekkewe galaxy mi chék chéúfetál ra tongeni ekkewe sáingoon leeni mi .

epwe chok nonnom lon ach ei fonufan mi malo. Ewe sáingoon fúú lón unuselapen láng me fénúfan .

epwe neman uputiu ikei ie.

Ina minne, eli lon 100 trillion ier are lap seni eu einangen chon ekis mi fokkun letipechou epwe poputa won eu sai ese tufich pwe epwe alapalo ar manau .

ekis chok fansoun lon eu galaxy mi poon. Mei wor pwan ew mettoch mi fori pwe ekkewe void repwe neni mi sokono: Ewe Pochokunen Rochopwak. Ewe manaman mi monomon lap ngeni ekkewe scientist ra ekieki pwe a muttir watteta ewe lang me fonufan me .

epwe mwittir efisi an epwe mälo.

Sise tongeni kuna ewe manamanen rochopwak a fori och mettoch non ach ei galaxy ika non ekkewe mwichen fuu pokiten a kon chommong mettoch mi amwokutu mettoch fengen ren ewe gravity – nge sia tongeni kuna an kewe efeiengaw non ekkewe neni mi monomon. Iei ewe manamanen rochopwak a atai ekkewe bubble ese wor och mettoch. Iei ewe leeni ewe akselemen .

kosmik a fis pwe epwe tongeni pwapwalo.

Lupwen ekkewe void ra kan watteta me watteta, ra ataielo ewe kokkotun lang me fonufan, ekkewe filament mi ling lon ewe galaxy ra kan kkuf ekis me ekis. Nupwen ewe epek a tori, ekkewe tit ren fite puku galaxy ra ititiw me ra suki ngeni ekkewe epek – ra suki .

ren ekkewe leeni mi kon watte lon ekkewe leeni mi poon, iwe, a awora leenien ewe poon ruu bubble mi poon pwe repwe wiliiti eu chok. Lon ewe fansoun mwach mi towau, ekkewe supervoid repwe angei ewe fonufan mi tongeni kuna. A atai ekkewe mwichen aramas, me a watteta me watteta, tori unusen ewe universe mi tongeni kuna esap och mettoch lukun eu leeni mi watte mi poon. Ewe leeni mi loneli seni meinisin lon manauen aramas.